Als je bloemenmengsels inzaait als maatregel voor de patrijs, dan voorzie je best ijle stukken met veel bloeiende kruiden, maar tegelijkertijd ook zones met ruigere vegetatie. Die slimme variatie biedt een duidelijke meerwaarde. In de praktijk is het weliswaar niet altijd zo eenvoudig om dat te realiseren. We geven enkele belangrijke inzichten en aandachtspunten mee.

Hoe je ervoor zorgt dat patrijzen maximaal profiteren van je bloemenmengsel

Maatregelen voor akkervogels genieten steeds meer jullie aandacht…  

De interesse voor het inzaaien van akkervogelmengsels is zichtbaar groeiende in Vlaanderen. Landbouwers, jagers, natuurverenigingen, Regionale Landschappen,… allemaal hebben ze daarbij een leefbare omgeving voor akkervogels als gemeenschappelijk doel voor ogen. Ook bij Inagro doen we de laatste jaren steeds meer ervaring op rond deze agronatuurmaatregel. Op verschillende plaatsen in West-Vlaanderen gingen we al samen met landbouwers aan de slag, waarbij we hen begeleiden bij de aanleg en het beheer van bloemblokken voor de patrijs. De focus ligt daarbij op de strenge eisen die onze inheemse patrijs stelt aan zijn omgeving om er succesvol te kunnen overwinteren en broeden.

20210202_AGM_patrijs.jpg

... maar zet patrijzen niet enkel in de bloemetjes

In tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden, zijn bloeiende kruiden maar één aspect van de bloemblokken die landbouwers inzaaien voor de patrijs. Bloei tussen mei en augustus trekt een hoop insecten aan. Die zijn een cruciale voedselbron voor de patrijzenkuikens. Toch is insecten aantrekken op zich niet voldoende om grondbroeders als de patrijs terug te brengen op je percelen.  

Je kunt maar zoveel patrijzen hebben als de hoeveelheid geschikt broedhabitat dat je hen biedt. Een rijkelijk aanbod aan insecten zorgt niet voor meer kuikens. Veilige nestgelegenheid doet dat wel. De meestal ijlere bloemenmengsels zijn uitstekend voor de moeders met hun kuikens. Hier kunnen ze ongestoord rondlopen en zich tegoed doen aan de vele insecten. Maar om te broeden verkiest een patrijzenhen een meer beschut plekje in ruigere vegetatie.

Variatie is het sleutelwoord

Mengsels waarvan de soortensamenstelling en het beheer bijdragen aan zowel het voedselaanbod als een veilige nestplaats genieten daarom de voorkeur. De patrijzenbloemblokken die we in Vlaanderen aanleggen in kader van het Europese PARTRIDGE-project volgen dit inzicht (zie tabel). Deze zijn minimaal 0,5 ha groot en leveren misschien een iets minder aantrekkelijke bloemenzee op dan andere bloemenmengsels, maar zetten vooral in op een goede variatie tussen bloei en ruige vegetatie. Dat maakt het mengsel bovendien ook een stuk goedkoper en de maatregel dus toegankelijker.    

20210202_AGM_tabel samenstelling.jpg
Een voorbeeld van een mengsel zoals ingezaaid in kader van het PARTRIDGE-project. Inzaai in het voorjaar met een zaaidichtheid van 7 kg/ha.


Landbouwers beheren de bloemblokken op een manier zodat ze bestaan uit stukken waar de éénjarige bloeiers de bovenhand krijgen en stukken waar de forsere meerjarige soorten domineren (zie foto en figuur). We hanteren hierbij het principe van de ‘slaapkamer’ naast de ‘keuken’: het ruige stuk biedt de nodige beschutting voor het nest met zijn bewoners en slechts een paar meter verder vinden moeder en jongen hun dagelijkse kost.

20200202_AGM_mengsels in beeld.jpg

De ene helft van de bloemblok richt zich op bloeiende vegetatie om insecten aan te trekken en is eerder open (boven). De andere helft bestaat uit ruigere vegetatie waar patrijzen veilig kunnen broeden. Beide foto’s werden genomen op hetzelfde perceel en in dezelfde periode van het jaar.  

20200202_AGM_indeling blokken.jpg
Alternerend beheer van de bloemblokken creëert een goede mix tussen éénjarige bloeiende vegetatie en ruigere meerjarige vegetatie.


Aandachtspunten en tips bij het beheer

Het werk stopt natuurlijk niet na inzaai. Een goed beheer is cruciaal om deze bloemblokken optimaal te laten renderen voor de patrijs en andere akkervogels. Hieronder kun je een paar aandachtspunten nalezen met bijhorende beheertips, gebaseerd op recente vaststellingen bij de PARTRIDGE bloemblokken die we aanlegden:

  • Vermijd dat de vegetatie te dicht wordt. Onze nutriëntrijke bodems zorgen ervoor dat ingezaaide mengsels al snel veel biomassa vormen met een dichte, haast ondoordringbare vegetatie tot gevolg (zie foto). Patrijzen kunnen dan niet meer landen of opvliegen in het mengsel en zullen daarom enkel de buitenste rand gebruiken. Je kiest er best voor om in te zaaien aan een lage zaaidichtheid (< 10 kg/ha) en niet te bemesten. Je kunt er ook voor kiezen om meer openheid te creëren door vóór het broedseizoen in de ruigere stukken stroken te maaien of een lichte, oppervlakkige grondbewerking uit te voeren.
20200202_AGM_mengsel_dens.jpg
Voorbeeld van een situatie waarbij de ruige vegetatie te dicht wordt.
 
  • Bij het opdelen van grotere bloemblokken voor het jaarlijkse beheer waarbij een stuk blijft staan en een ander stuk opnieuw ingezaaid wordt, kun je het bloemblok opdelen op een manier zodat je zoveel mogelijk overgangszones hebt tussen een- en meerjarige stukken (zie figuur). Die zone is de interessantste habitat voor patrijzen. Let er wel op dat je niet eindigt met te smalle stroken ruigere vegetatie. Hou deze stroken minstens 12 meter breed om predatie te voorkomen.  

20200202_AGM_variatieblokken.jpg
Een slimme indeling van je bloemblok kan ervoor zorgen dat deze een stuk interessanter wordt. De linkse situatie geniet zowel in bovenste als onderste voorbeeld de voorkeur doordat er meer overgangszones gecreëerd worden. Deze zijn het interessantst voor de patrijs.

  • Op de heringezaaide helft zien we al snel opnieuw verruiging ontstaan waarbij de forsere meerjarige soorten snel terug opkomen en gaan domineren. Hierdoor is het aandeel bloeiende eenjarige kruiden vaak te laag in deze stukken. Na het maaien/klepelen en vóór het opnieuw inzaaien voer je daarom best eerst een goede grondbewerking uit om de rozetten en competitieve wortels van deze meerjarige soorten weg te krijgen. Dat kan door te ploegen, maar ook niet-kerende technieken zijn mogelijk. Een bijkomend vals zaaibed voor de herinzaai is geen overbodige luxe.    
20200202_AGM_vals zaaibed.jpg 
Bij het herinzaaien van je bloemblok is het belangrijk om een goede bodembewerking (niet-kerend in dit voorbeeld) uit te voeren zodat de forsere meerjarige soorten niet meteen kunnen heropkomen.

 
Voor meer info contacteer Ruben Mistiaen via Ruben.Mistiaen@inagro.be of +32 (0)51 27 33 19.

Neem ook een kijkje op de projectwebsite.  

PARTRIDGE_logo.jpg


 







Gekoppelde thema's & sectoren: Akkerbouw | Landbouwverbreding | Landbouw In Zijn Omgeving