Door de aanhoudende droogte in combinatie met de warme temperaturen worden de eerste gevallen van blauwalg gesignaleerd. Dat is onder andere het geval in het kanaal Roeselare-Leie in Izegem, waardoor de burgemeester er een captatiebeperking oplegde.

Ook blauwalg geeft aanleiding tot captatiebeperkingen

In dit nieuwsbericht:

  • Wat zijn blauwalgen?
  • Oorzaken van blauwalgenbloei?
  • Waarom zijn blauwalgen gevaarlijk?
  • Alleen de dosis maakt het gif!
  • Gevolgen voor captatie?
  • Hoe kan ik weten of er een captatiebeperking is door blauwalg?

 

Wat zijn blauwalgen?

Blauwalgen behoren tot de oudste levensvormen op onze planeet en zitten van nature in het oppervlaktewater. Hoewel hun naam anders doet vermoeden, zijn het eigenlijk geen algen of wieren, maar bacteriën. Hun wetenschappelijke naam is cyanobacteriën. De blauwalg bestaat niet. Er bestaan niet minder dan 2000 soorten en niet elke blauwalgensoort is even schadelijk.

Wat ze wel met echte algen gemeen hebben, is hun vermogen om aan fotosynthese te doen. Bij fotosynthese wordt CO2 omgezet in biomassa en zuurstof met behulp van zonlicht. Als gevolg van de fotosynthese verhoogt het soortelijke gewicht van blauwalgen (door de opslag van suikers), waardoor deze zich lager in de waterkolom gaan bevinden. Daar nemen de cellen de nodige voedingsstoffen op, waarbij ze de opgeslagen suikers gebruiken als energiebron. Zo worden de cellen weer lichter en gaan ze weer drijven. Bij dit proces wordt een aanzienlijke hoeveelheid zuurstof uit het water onttrokken, met mogelijks vissterfte tot gevolg. Drijflagen van blauwalgen komen vooral ’s ochtends voor, als de opgeslagen suikers tijdens de nacht zijn verbruikt.

 
Oorzaken van blauwalgenbloei?
 
Een (te) hoog gehalte aan voedingsstoffen, waterschaarste, hoge watertemperatuur evenals een gebrek aan stroming en ander waterleven, kortom waterverontreiniging en de gevolgen van de klimaatopwarming werken de bloei van blauwalgen in de hand. Blauwalgenbloei is dan ook een teken van een minder goede waterkwaliteit.
 
 
Waarom zijn blauwalgen gevaarlijk?
 
Het grootste gevaar van blauwalgen schuilt in de eigenschap om gifstoffen (cyanotoxines) te produceren. In de tabel hieronder vind je een overzicht van de verschillende groepen blauwalgen en de gifstoffen (cyanotoxines) die ze kunnen produceren. Er worden, afhankelijk van hun effecten, verschillende groepen van cyanotoxines onderscheiden: neurotoxines, cytotoxines, hepatotoxines en irriterende stoffen (dermatotoxines).
 
Tabel_NB_blauwalgen_25062020.PNG
Sommige van deze toxines behoren tot de meest dodelijke ter wereld, omdat ze niet enzymatisch afgebroken kunnen worden en er geen tegengif voor bestaat. Voorzichtigheid is dan ook geboden!
 
 
Alleen de dosis maakt het gif!
 
De blootstelling aan blauwalgen kan op verschillende manieren gebeuren, namelijk via
  1. opname via de mond (drinkwater, voedsel, per ongeluk inslikken van water tijdens recreatie);
  2. blootstelling via de huid;
  3. inademen.
Hoewel iedereen het erover eens is dat blauwalgen opnemen via de mond veruit het belangrijkste risico inhoudt, tonen diverse studies aan dat blauwalgen ook via waterdruppeltjes in de lucht verspreid kunnen worden. Daarna kunnen ze door inademing in de bloedsomloop terechtkomen. Hoewel de aangetroffen concentraties lager zijn dan via rechtstreekse opname door de mond, mogen we dit risico niet ontkennen.

Daarnaast kunnen blauwalgentoxines opgenomen en geaccumuleerd worden in de plant, wat een schadelijk effect kan veroorzaken op de plantengroei.
Langdurige blootstelling (enkele uren per dag) kan aanleiding geven tot irritatie van de ogen, oren en huid en hoofdpijn, luchtwegklachten, allergische reacties, astma en zelfs diarree en braken.
 
 
Gevolgen voor captatie?
 
Omwille van bovenstaande redenen wordt captatie voor het irrigeren van consumptie- en voedergewassen en voor veedrenking verboden bij de aanwezigheid van potentieel toxische blauwalgenbloei! Voor andere toepassingen in de land- en tuinbouw, bijvoorbeeld beregening in de sierteelt of van energiegewassen, wordt captatie afgeraden! Enerzijds wordt het risico op blootstelling lager ingeschat, maar anderzijds kunnen blauwalgentoxines een schadelijk effect veroorzaken op de plantengroei.

Het captatieverbod kan pas opgegeven worden als analyses aantonen dat de concentratie van toxines onder de drempelwaarde van 1 µg/l is gezakt.
Let wel: voor andere sectoren worden andere normen gehanteerd. Bovendien kunnen plaatselijke besturen ook strenger beslissen.
 
 
Hoe kan ik weten of er een captatiebeperking is door blauwalg?
 

De Vlaamse Waterweg is bevoegd voor alle bevaarbare waterlopen. Ze informeert iedereen die een vergunning heeft om water te capteren in een zone met vastgestelde blauwalgen dat capteren tijdelijk niet kan. Wie water ophaalt ter hoogte van een mobiel captatiepunt, kan op de website van de Vlaamse Waterweg terugvinden of een captatiepunt tijdelijk niet meer in gebruik is door de aanwezigheid van blauwalg. De vlag bij het punt op de kaart kleurt dan rood en in de bijhorende uitleg kan je dan lezen dat de aanwezigheid van blauwalg de oorzaak is van de beperking.
Ook burgemeesters kunnen een captatiebeperking opleggen omwille van de aanwezigheid van blauwalg. Informatie daarover vind je op de website van de gemeente.
 
 
 

Deze berichtgeving is gebaseerd op de info op www.blauwalgen.be. Via die website kan je bijkomende info vinden.
Gekoppelde thema's & sectoren: Water | -- Crisis --